Polityka o historii

Dlaczego w krajach, które zdominowały robotyka i nowoczesne technologie, wciąż tak ważną rolę odgrywają duchy? Czy mitologia chińska i mitologia koreańska to tylko barwne legendy, czy może fundamenty, na których opiera się dzisiejszy azjatycki pragmatyzm?

Gośćmi Agnieszki Krzemińskiej w podkaście „Polityka o historii” są Marcin Jacoby (sinolog, znawca kultury Chin) oraz Dominik Rutana (koreanista, badacz szamanizmu). Zastanawiamy się wspólnie, jak Azja Wschodnia łączy świat gigantów technologicznych ze sferą sacrum. Szamanizm, taoizm i buddyzm współistnieją tu w unikalnym amalgamacie wierzeń.

W rozmowie ponadto: Chiny i Korea oraz ich fascynująca droga od przeszłości do współczesności. Analizujemy, jak religia w Chinach przetrwała trudne okresy historyczne oraz jak historia Korei Południowej wpłynęła na dzisiejszy obraz tamtejszych wierzeń. Sprawdzamy, na czym polega praca szamanki Mudang, kim są koreańskie gobliny (dokkaebi) i dlaczego Epoka Han jest kluczowa dla zrozumienia ikonografii dawnych bóstw.

Jednym z najciekawszych wątków jest obecność magii w codziennym życiu. Dowiecie się, jak wróżbiarstwo, numerologia, feng shui oraz czytanie z twarzy pomagają w podejmowaniu kluczowych decyzji biznesowych i matrymonialnych. Rozmawiamy także o tym, jak medycyna chińska łączy się z troską o energię życiową, oraz dlaczego magia, zabobony i czary wciąż budzą emocje w społeczeństwach nastawionych na sukces.

Na koniec sprawdzamy, jak chiny kultura i zwyczaje oraz kultura koreańska podbijają świat poprzez media. Analizujemy, dlaczego koreańskie filmy, popularne gry komputerowe i mroczne obrazy, takie jak film „Ring”, tak chętnie czerpią z lokalnych wierzeń o mściwych duchach kobiet. To rozmowa o zderzeniu tradycji z nowoczesnością i o tym, że w Azji sacrum i profanum to dwie strony tej samej monety.

3 rzeczy, których dowiesz się z odcinka:
- Dlaczego pracownik korporacji przed ważną decyzją odwiedza szamankę?
- Jak kultura Chin i Korei przemyca dawne bóstwa do współczesnych gier i filmów?
- Czym różni się podejście do przodków w konfucjanizmie i szamanizmie?

Oś czasu:
00:00 – Najciekawsze fragmenty
00:43 – Samsung, Huawei i duchy: paradoks nowoczesnej technologii
06:18 – Najstarsze teksty: pieśni z Chu i Zhuangzi
11:34 – Korea w cieniu Chin: regionalne mity i gobliny
19:20 – Powolne odrodzenie duchowości w Chinach
21:50 – Religia w Chinach i Korei Północnej: co przetrwało w podziemiu?
25:24 – Dlaczego tradycja przetrwała na wsiach?
34:33 – Wyjątkowość szamanizmu: Mudang i pomoc żywym
41:55 – Numerologia i wróżbiarstwo: jak zaplanować sukces?
48:47 – Sytuacja kobiet i mściwe duchy (motyw z filmu „Ring”)
58:58 – Popkultura: od gier po k-dram

Dowiedz się więcej o historii na stronie na polityka.pl: https://www.polityka.pl/podkasty/politykaohistorii

Zapisz się do cotygodniowego newslettera historycznego „Polityki”:
https://www.polityka.pl/newslettery/

Kim był Homer i dlaczego jego dzieła od niemal 3000 lat pozostają jednymi z najważniejszych tekstów europejskiej kultury? Czy „Iliada” i „Odyseja” to wyłącznie szkolne lektury, czy może opowieści, które pomagają zrozumieć współczesny świat?

Gościem Agnieszki Krzemińskiej jest prof. Marek Węcowski z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego, autor książki „Homer na nasze czasy”. Zastanawiamy się, kim tak naprawdę był Homer, czym różnią się literacko „Iliada” i „Odyseja” oraz dlaczego oba eposy od wieków powracają w czasach wielkich kryzysów.

W rozmowie ponadto: antyczna Grecja, czym była wojna trojańska, bohaterowie tacy jak Achilles, Odyseusz czy Helena Trojańska. Zastanawiamy się, czy Homer był jedną osobą, czy autorów eposów było dwóch, oraz jak odkrycia archeologiczne zmieniają nasze spojrzenie na początki greckiej literatury. Rozmawiamy także o tym, jak powstawała literatura antyczna, czym była kultura ustna i dlaczego współcześni badacze coraz częściej kwestionują tradycyjne wyobrażenia o genezie tych dzieł.

Jednym z najciekawszych wątków jest terapeutyczna siła Homera. „Iliada” i „Odyseja” pomagały amerykańskim weteranom wojny w Wietnamie mierzyć się z traumą. Dlaczego historia Odyseusza okazuje się zaskakująco aktualna również dziś?

Na koniec rozmawiamy o tym, jak kultura antyczna funkcjonuje we współczesnej popkulturze, dlaczego „Odyseja” w reżyserii Christophera Nolana budzi tyle emocji i czy spory wokół nowych interpretacji Homera są czymś zupełnie nowym. To rozmowa o historii, literaturze, ponadczasowych pytaniach o wojnę, pamięć, powrót do domu i ludzką naturę.

3 rzeczy, których dowiesz się z odcinka:
1. Dlaczego „Iliada” i „Odyseja” wciąż pomagają zrozumieć współczesny świat?
2. Kim naprawdę był Homer i dlaczego badacze spierają się o autorstwo jego eposów?
3. Co współczesna archeologia mówi o narodzinach literatury starożytnej Grecji?

Czy historia prehistorii została opowiedziana głównie z męskiej perspektywy i jak żyła przeciętna kobieta w epoce kamienia? Kim byli łowcy zbieracze oraz jak archeologia zmienia historię?

W tym odcinku wideokastu „Polityka o historii” rozmawiamy o tym, jak współczesna archeologia i najnowsze badania DNA zmieniają nasze wyobrażenie o kobietach, dawnych społecznościach i codziennym życiu ludzi sprzed tysięcy lat.

Gościnią odcinka jest prof. Iwona Sobkowiak-Tabaka z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pytamy, dlaczego przez dekady archeologia przedstawiała prehistorię niemal wyłącznie jako świat mężczyzn łowców i biernych kobiet. Kim byli łowcy zbieracze, jak wyglądało życie w epoce kamienia łupanego i dlaczego coraz więcej odkryć podważa klasyczny podział na „mężczyznę łowcę” i „kobietę zbieraczkę”?

Omawiamy najnowsze odkrycia archeologiczne dotyczące kobiet chowanych z bronią myśliwską (słynny pochówek nastolatki z Peru). Analizujemy również tajemnicze figurki, takie jak Wenus z Willendorfu. Czy paleolityczne „wenuski” rzeczywiście były symbolami płodności, czy może pełniły znacznie bardziej złożoną funkcję społeczną i rytualną? Rozmawiamy też o śladach dłoni pozostawionych w miejscach takich jak Jaskinie Rąk (Cuevas de las Manos) i o tym, przez kogo naprawdę została stworzona sztuka prehistoryczna.

To również opowieść o codzienności dawnych ludzi: opiece nad dziećmi, szyciu ubrań, przygotowywaniu żywności i o wiedzy, która pomagała przetrwać. Rozmawiamy o kobietach szamankach, pochówkach interpretowanych jako groby uzdrowicielek oraz o tym, jak wyglądały relacje społeczne w świecie pierwszych wspólnot.

W rozmowie pojawia się też temat troski i opieki w świecie neandertalczyków oraz pytanie o to, jak współczesna nauka, od archeologii mikrośladów po genetykę, zmienia nasze rozumienie przeszłości. Okazuje się, że dawny człowiek był znacznie bardziej złożony, różnorodny i emocjonalny, niż przez lata sądziliśmy.

Czego dowiesz się z odcinka?
1. Dlaczego archeologia przez lata błędnie przedstawiała rolę kobiet w prehistorii.
2. Czy kobiety naprawdę polowały i kim byli łowcy-zbieracze.
3. Jak najnowsze odkrycia archeologiczne i badania DNA zmieniają historię naszych przodków.

Oś czasu:
00:00 - Najciekawsze fragmenty
01:47 - Dlaczego archeologia jest niesprawiedliwa dla kobiet?
03:30 - Wenuski: czym były i dlaczego wciąż są obecne w sztuce?
08:46 - Czym są nieudane próby neotylizacji?
15:55 - Polowania kobiet: jak wyglądały?
23:22 - Czym są modne skręty w nauce?
29:15 - Jak jesteśmy w stanie zbadać częstotliwość porodów z epoki kamienia?
37:55 - Badania DNA a paleolit

Czy Stany Zjednoczone rzeczywiście przeżywają dziś kryzys? A jeśli tak, to czy jest to przede wszystkim problem gospodarczy, czy raczej głęboki kryzys polityczny i społeczny? W tym odcinku wideokastu „Polityka o historii” Marcin Zaremba rozmawia z Tomaszem Zalewskim, wieloletnim korespondentem „Polityki” z USA i współautorem najnowszego „Pomocnika Historycznego” poświęconego dziejom Stanów Zjednoczonych.

Zastanawiamy się przede wszystkim, skąd wziął się kryzys w Stanach Zjednoczonych. Czy fenomen Donalda Trumpa i to, jak Trump doszedł do władzy, można wyjaśnić polaryzacją w USA?

Rozmawiamy o tym, czym jest współczesny kryzys w Ameryce, dlaczego społeczeństwo USA podzieliło się na dwa wrogie obozy i jak zmieniały się relacje między dwoma głównymi ugrupowaniami. Demokraci i Republikanie są coraz radykalniejsi. Analizujemy źródła współczesnej polaryzacji, rolę nowych mediów, mediów społecznościowych i języka politycznego, który coraz częściej opiera się na emocjach, a nie kompromisie.

W rozmowie także temat, który rozgrzewa Stany Zjednoczone: nielegalni imigranci to sprawa, którą Donald Trump uczynił jedną z najważniejszych w swojej politycznej narracji. Zastanawiamy się, dlaczego kwestie migracyjne stały się tak silnym paliwem dla współczesnego populizmu i jak wpływały na kolejne wybory w USA.

To również opowieść o tym, jak zmieniała się historia demokracji w Stanach Zjednoczonych. Wracamy do sporów politycznych lat 90., kontrowersyjnych wyborów 2000 oraz procesów, które stopniowo podważały zaufanie do instytucji. Dlaczego polityka w USA stała się dziś tak konfliktowa i czy możliwa jest odbudowa społecznego zaufania?

W odcinku nie brakuje także refleksji nad tym, czy amerykański sen jest jeszcze możliwy, dlaczego część obywateli uważa, że został im odebrany, oraz jak frustracja społeczna stała się paliwem dla współczesnego populizmu. To rozmowa o Ameryce, która jest światowym mocarstwem, ale jednocześnie zmaga się z jednym z najpoważniejszych kryzysów wewnętrznych w swojej historii.

3 rzeczy, których dowiesz się z odcinka:
1. Dlaczego Donald Trump nie jest przyczyną, lecz skutkiem kryzysu Ameryki.
2. Skąd wzięła się bezprecedensowa polaryzacja społeczeństwa USA.
3. Jak media społecznościowe zmieniły amerykańską demokrację i politykę.

Kim naprawdę był Marian Turski? Dla jednych legendarnym dziennikarzem „Polityki”, dla innych strażnikiem pamięci o Zagładzie, a dla milionów ludzi na całym świecie autorem słów, które stały się moralnym przesłaniem naszych czasów: „Auschwitz nie spadło z nieba” oraz „Nie bądź obojętny”. Gościem Marcina Zaremby jest Marek Zając, wieloletni dziennikarz „Tygodnika Powszechnego”, sekretarz Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej i autor książki „Nieobojętny. 100 portretów Mariana Turskiego”. To osobista opowieść o człowieku, który przeżył obóz koncentracyjny w Auschwitz, łódzkie getto i marsze śmierci, a mimo to nie utracił wiary w ludzi ani poczucia humoru.

Rozmawiamy o tym, dlaczego przez blisko trzy dekady po wojnie Marian Turski niemal nie mówił o swoich wojennych doświadczeniach i czym był opisany przez Antoniego Kępińskiego syndrom oświęcimski. Zastanawiamy się, dlaczego część ocalałych potrafiła wrócić do życia, podczas gdy wielu innych do końca zmagało się z traumą.

Przywołujemy też niezwykłe wspomnienia o Marianie Turskim: redaktorze, historyku, dyplomacie. Poznajemy kulisy jego działalności w Muzeum Polin, negocjacji dotyczących pamięci o Zagładzie oraz walki o historyczną prawdę dotyczącą liczby ofiar Auschwitz. Rozmawiamy również o tym, czym jest jego słynne 11. przykazanie i przesłanie „nie bądź obojętny”, które stało się jednym z najważniejszych głosów ostrzegających przed obojętnością wobec nienawiści i wykluczenia.

To także opowieść o niezwykłej pamięci, skromności i poczuciu humoru człowieka, który przez niemal siedem dekad współtworzył tygodnik „Polityka” i całe życie poświęcił temu, by Zagłada europejskich Żydów oraz historia Żydów polskich nie zostały zapomniane.

3 rzeczy, których dowiesz się z odcinka:
1. Dlaczego Marian Turski przez kilkadziesiąt lat nie mówił o Auschwitz.
2. Jak narodziło się słynne przesłanie „Nie bądź obojętny”.
3. Dlaczego Marian Turski stał się jednym z największych autorytetów moralnych współczesnej Polski?