Przecież to nie jest modernizm! Podcast Krakowskiego Szlaku Modernizmu.

Relokacja blokowiska – o idei domu społecznego w latach 80.
Rozmawiają: Dorota Jędruch i Anna Karwińska
W latach 80. w trzech krakowskich osiedlach: Bieżanowie, Prokocmiu i Kozłówku działała grupa „Blokowsko”. Był to zespół projektowo-badawczy, w skład którego wchodzili socjologowie: Jerzy Mikułowski-Pomorski, Anna Karwińska, architekci i urbaniści: Janusz Bogdanowski, Aleksander Böhm, artyści Stefan Papp i Małgorzata Matuszek i psycholog: Zbigniew Nęcki oraz osoby reprezentujące Krakowską Spółdzielnię Mieszkaniową: Małogorzata Pazdor i Joanna Ozga. Grupa ta inicjowała działania artystyczne, które miały przyczynić się do aktywizacji mieszkańców, w trudnych czasach zaraz po stanie wojennym, przywrócić im wiarę w możliwość budowy wspólnoty, wspólnego tworzenia własnego środowiska życia. Anna Karwińska i Aleksandr Böhm opracowali wówczas koncepcję modelu domu społecznego, który jest pretekstem do naszej rozmowy. Mimo, że  ostatecznie nie powstał, wydaje się być jednąz możliwych odpowiedzi na założenia naszego projektu, dotyczącego tworzenia się więzi społecznych w osiedlach.
W podcaście zastanawiamy się m.in.: jak powstają więzi społeczne, jak wyglądało życie w nowych osiedlach zaraz po stanie wojennym, dlaczego budziło zaniepokojenie badaczy: socjologów i psychologów, na czym polegała nowatorska koncepcja oddolnego domu społecznego i czy jego realizacjawciąż jest możliwa?
Prof. dr hab. Anna Karwińska: socjolożka miasta, od 1974 r. związana z Uniwersytetem Ekonomicznym w Krakowie, autorka ponad 200 publikacji ukazujących zjawiska socjologiczne w powiązaniu z ekonomią i gospodarką przestrzenną. Współpracowała z Wydziałem Strategii UMK w ramach prac nad aktualizacja Strategii Rozwoju Krakowa, opublikowanej w 2018r. Wcześniej wiele lat współpracowała z Instytutem Rozwoju Miast w ramach prac nad Miejscowym Planem Ogólnym Zagospodarowania Przestrzennego dla Krakowa. Problematyce miejskiej poświęcona została jej rozprawa habilitacyjna, a także w dużym stopniu także książka „profesorska” pt. „Gospodarka przestrzenna. Uwarunkowania społeczno-kulturowe”, PWN Warszawa 2008. Kieruje Uniwersytetem Dziecięcym, przy Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie, pisze także książki dla dzieci.
Dorota Jędruch - doktorka nauk historycznych, wykładowczyni w Zakładzie Historii Sztuki Nowoczesnej Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kuratorka wystaw architektonicznych, programów edukacyjnych i działań popularyzujących historię sztuki. Założycielka i członkini zarządu Fundacji Instytut Architektury.
Linki:
Anna Karwińska, Aleksander Bohm, Dom społeczny w osiedlu,„Miasto”, nr 7/1989
Archiwum społeczne; Stefan Papp
https://tiny.pl/xdtqh4zmc
Beata Chomątowska, Betonia. Dom dla każdego, wyd. Czarne,Wołowiec 2018Odcinek podcastu powstał w ramach projektu: ARCHITEKTURA WIĘZI SPOŁECZNYCH. PAWILONY, DOMY KULTURY, SZKOŁY, PRZEDSZKOLA I ŻŁOBKI W OSIEDLACH MIESZKANIOWYCH KRAKOWA
Projekt jest organizowany i sfinansowany w ramach programuwspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO).
Krakowski Szlak Modernizmu tworzą ludzie, których fascynuje architektura nie tylko jako forma, ale przede wszystkim jako odbicie procesów politycznych, ekonomicznych i społecznych zachodzących w XX i XXI wieku. Na co dzień zajmujemy się badaniem architektury nowoczesnego Krakowa, ze świadomością, w jak ogromnym stopniu lokalność jest kształtowana przez wydarzenia globalne. W podcaście przyglądamy się przełomowym momentom architektonicznej nowoczesności, dekonstruujemy jej mity, penetrujemy ślepe uliczki i podziwiamy trwałe osiągnięcia.
Kto tworzy podcast?: dr Dorota Jędruch, Marta Karpińska, drDorota Leśniak-Rychlak, dr Michał Wiśniewski – czyli zespół Fundacji Instytut Architektury
Nagrania, montaż: Jan Chołoniewski
Dżingiel: Justyna Stasiowska
Oprawa graficzna: Damian Nowak, Parastudio

Wieczysta-Ugorek. Ostatnie osiedle Krakowa
Rozmawiają: Dorota Leśniak-Rychlak i Maciej Rodak

Osiedla Wieczysta i Ugorek to dwa spośród wielu osiedli wzniesionych w Krakowie po odwilży 1956 roku, lecz – w przypadku Ugorka – pierwsze zrealizowane w systemie spółdzielczym. Zaprojektowane przez zespoły pracujące pod kierownictwem Władysława Leonowicza (Wieczysta, 1959–1963) i Andrzeja Radnickiego (Ugorek, 1961–1967), charakteryzują się kameralną urbanistyką i bogatą infrastrukturą publiczną, która przez dziesięciolecia służyła mieszkańcom. Osiedla zlokalizowano dokładnie w połowie drogi między Rynkiem Głównym a Placem Centralnym. Być może z tego powodu Wieczysta-Ugorek stały się symbolem – bądź ostatniego osiedla po krakowskiej stronie miasta, bądź pierwszego w drodze do Nowej Huty. Decydujący był kontekst... Pawilony Hermes, dawne kino „Ugorek”, czy szkoły i przedszkola to miejsca spotkań i budowania relacji wśród mieszkanek i mieszkańców.
Maciej Rodak - architekt, absolwent filozofii UJ. Autor książki „Zapiski z Turynu” (2023). Osiedlom Wieczysta i Ugorek poświęcił pracę dyplomową na WA Politechniki Krakowskiej (2022) oraz rekonesans badawczy w ramach prac nad publikacją „Miniprzewodnik. Osiedla mieszkaniowe Krakowa” (2024).
Dorota Leśniak-Rychlak – redaktorka naczelna kwartalnika „Autoportret. Pismo o dobrej przestrzeni” wydawanego przez Małopolski Instytut Kultury w Krakowie. Założycielka i prezeska Fundacji Instytut Architektury. Kuratorka i współkuratorka wielu wystaw architektonicznych. 
Odcinek podcastu powstał w ramach projektu ARCHITEKTURA WIĘZI SPOŁECZNYCH. PAWILONY, DOMY KULTURY, SZKOŁY, PRZEDSZKOLA I ŻŁOBKI W OSIEDLACH MIESZKANIOWYCH KRAKOWA Projekt jest organizowany i sfinansowany w ramach programu wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Krakowski Szlak Modernizmu tworzą ludzie, których fascynuje architektura nie tylko jako forma, ale przede wszystkim jako odbicie procesów politycznych, ekonomicznych i społecznych zachodzących w XX i XXI wieku. Na co dzień zajmujemy się badaniem architektury nowoczesnego Krakowa, ze świadomością, w jak ogromnym stopniu lokalność jest kształtowana przez wydarzenia globalne. Tytułem podcastu Przecież to nie jest modernizm chcieliśmy uhonorować komentarz często pojawiający się pod postami IG Krakowskiego Szlaku Modernizmu. W podcaście przyglądamy się przełomowym momentom architektonicznej nowoczesności, dekonstruujemy jej mity, penetrujemy ślepe uliczki i podziwiamy trwałe osiągnięcia.  
Kto tworzy podcast?: dr Dorota Jędruch, Marta Karpińska, dr Dorota Leśniak-Rychlak, dr Michał Wiśniewski – czyli zespół Fundacji Instytut Architektury 
Nagrania, montaż: Jan Chołoniewski
Dżingiel: Justyna Stasiowska
Oprawa graficzna: Damian Nowak, Parastudio

Architektura więzi społecznych: wczoraj, dziś, jutro — debataSpotkanie odbyło się 17 lutego (wtorek) o godz. 18.00 w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha, dotyczyło tego, w jaki sposób architektura kształtuje relacje społeczne oraz wpływa na jakość życia wspólnot.W dyskusji uczestniczyli: Dorota Sibińska (xystudio), Artur Celiński („Architektura-murator”), Kacper Kępiński (NIAiU)Wprowadzenie: miniwykład Architektura więzi społecznych w Krakowie w XX wieku przedstawił Michał Wiśniewski (Fundacja Instytut Architektury)Spotkanie prowadziła: Dorota Leśniak-RychlakOrganizatorzy: Fundacja Instytut Architektury i Muzeum Manggha.Rozmowa dotyczyła roli przestrzeni wspólnych: edukacyjnych, handlowych, lokalnych centrów kultury, zielonych terenów w budowaniu lokalnych społeczności. Osiedla w PRL powstawały z niezbędną infrastrukturą, normatyw urbanistyczny regulował liczbę żłobków, szkół i przedszkoli na liczbę mieszkańców. Oczywiście budowa pawilonów, szkół często była opóźniona, okrojona i spóźniona względem potrzeb. Dzisiaj jednak osiedla mieszkaniowe powstają bez tych wymogów i w znacznym stopniu korzystają z dostępnych już miejsc i budynków. Jakie wymogi powinniśmy stawiać architekturze więzi społecznych dzisiaj? Gdzie i w jaki sposób powinna powstawać? Jak zawiązują się w takich przestrzeniach wspólnoty?Debatowaliśmy nad odpowiedzialnością samorządów, instytucji i projektantów w inicjowaniu i animowaniu przestrzeni więzi społecznych, a także znaczeniem architektury w budowaniu inkluzywnych, otwartych i odpornych społecznie miast.Debata towarzyszyła wystawie Shigeru Ban. Architektura i działania społeczne.Wydarzenie przygotowane w ramach projektu Fundacji Instytut Architektury, pt. Architektura więzi społecznych. Pawilony, domy kultury, szkoły, przedszkola i żłobki w osiedlach mieszkaniowych Krakowa. Projekt jest organizowany i sfinansowany w ramach programu wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i ZwiększaniaOdporności (KPO).Zadanie realizowane jest dzięki wsparciu Unii Europejskiej w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, Inwestycji A2.5.1: Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju.

SZEŚĆDZIESIĄT LAT TYSIĄCLATEK. Szkoły-pomniki jako miejsca wspólne
Rozmawiają: Dorota Jędruch i Dorota Leśniak-Rychlak

24 września 1958 roku Władysław Gomułka ogłosił nowy program oświatowy: Tysiąc szkół na Tysiąclecie, który miał na celu przyćmić Milenium Chrztu Polski organizowane przez Kościół. Ten projekt nie tylko się udał (ostatecznie zbudowano 1423 szkoły-pomniki), ale także zyskał duże społeczne poparcie: w budowę szkół zaangażowało się wiele organizacji i osób. Choć program miał wymiar propagandowy, pozostało po nim wiele budynków, w których do dzisiaj uczą się polskie dzieci. Kształt typowej szkoły piętrowej z płaskim dachem zapisał się w krajobrazie, a wzorzec przestrzeni doświetlonej klasy i szerokiego korytarza w biograficznej pamięci kolejnych pokoleń.
Rozmowa dotyczy przebiegu akcji budowy szkół, projektów typowych i mniej, wyposażenia klas, a także potrzeb uczennic i uczniów w obrębie szeroko zarysowanego projektu społecznego. Pytamy także o przyszłość tysiąclatek w kontekście kryzysu demograficznego, wskazując na szerokie możliwości adaptacji tych budynków do nowych funkcji.
Dorota Jędruch - doktorka nauk historycznych, wykładowczyni w Zakładzie Historii Sztuki Nowoczesnej Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kuratorka wystaw architektonicznych, programów edukacyjnych i działań popularyzujących historię sztuki. Założycielka i członkini zarządu Fundacji Instytut Architektury.
Dorota Leśniak-Rychlak – redaktorka naczelna kwartalnika „Autoportret. Pismo o dobrej przestrzeni”. Założycielka i prezeska Fundacji Instytut Architektury. Kuratorka i współkuratorka wielu wystaw architektonicznych.
Odcinek podcastu powstał w ramach projektu
ARCHITEKTURA WIĘZI SPOŁECZNYCH. PAWILONY, DOMY KULTURY, SZKOŁY, PRZEDSZKOLA I ŻŁOBKI W OSIEDLACH MIESZKANIOWYCH KRAKOWA
Projekt jest organizowany i sfinansowany w ramach programu wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO).
Linki:
Krzysztof Wałaszewski Tysiąc szkół na Tysiąclecie. Szkoły tysiąclecia- architektura, propaganda, polityka, Księży Młyn, 2018
Dorota Sibińska, “Tysiąclatki czekają na drugie życie. "Wielu z tych placówek już nie ma, a niektóre ciężko rozpoznać"
https://architektura.muratorplus.pl/krytyka/tysiaclatki-czekaja-na-drugie-zycie-wielu-z-tych-placowek-juz-nie-ma-a-niektore-ciezko-rozpoznac-aa-CguW-sa6N-Qde7.html
kronika: “Tysiąclatki” 1964, Wytwórnia Filmów Oświatowych
https://www.youtube.com/watch?v=EfgSQY7-_DU
Krakowski Szlak Modernizmu tworzą ludzie, których fascynuje architektura nie tylko jako forma, ale przede wszystkim jako odbicie procesów politycznych, ekonomicznych i społecznych zachodzących w XX i XXI wieku. Na co dzień zajmujemy się badaniem architektury nowoczesnego Krakowa, ze świadomością, w jak ogromnym stopniu lokalność jest kształtowana przez wydarzenia globalne.
Tytułem podcastu Przecież to nie jest modernizm chcieliśmy uhonorować komentarz często pojawiający się pod postami IG Krakowskiego Szlaku Modernizmu. W podcaście przyglądamy się przełomowym momentom architektonicznej nowoczesności, dekonstruujemy jej mity, penetrujemy ślepe uliczki i podziwiamy trwałe osiągnięcia.
Kto tworzy podcast?: dr Dorota Jędruch, Marta Karpińska, dr Dorota Leśniak-Rychlak, dr Michał Wiśniewski – czyli zespół Fundacji Instytut Architektury
Nagrania, montaż: Jan Chołoniewski
Dżingiel: Justyna Stasiowska
Oprawa graficzna: Damian Nowak, Parastudio

From Podwawelskie with Love. Najbardziej krakowskie z osiedli
Rozmawiają: Dorota Leśniak-Rychlak i Wojciech Artur Pietrucha

Wśród osiedli Krakowa Podwawelskie wyróżnia się bodaj najbardziej jednoznacznie “krakoską” nazwą, choć pierwotnie miało zostać nazwane zupełnie inaczej. Osiedle, dzieło architektów z zespołu kierowanego przez Witolda Cęckiewicza, zrealizowane w latach 1965–1976, złożone z około trzydziestu bloków w technice wielkopłytowej (proj. między innymi Marii i Jerzego Chronowskich), ma jednak wiele więcej interesujących cech niż malownicze, nadwiślańskie położenie. Omawiamy najważniejsze z nich, skupiając się szczególnie na miejscach służących kultywowaniu społecznych więzi - by wspólnie odkryć, dlaczego Podwawelskie cieszy się takim uznaniem.
Wojciech Pietrucha – absolwent historii sztuki na UJ i UW, uprzednio SP nr 25 i Gimnazjum nr 21 na osiedlu Podwawelskim, obecnie doktorant UW, nieprzerwanie zaś: osiedlowy autochton
Dorota Leśniak-Rychlak – redaktorka naczelna kwartalnika „Autoportret. Pismo o dobrej przestrzeni” wydawanego przez Małopolski Instytut Kultury w Krakowie. Założycielka i prezeska Fundacji Instytut Architektury. Kuratorka i współkuratorka wielu wystaw architektonicznych. W 2019 roku opublikowała książkę “Jesteśmy wreszcie we własnym domu” (Kraków: Instytut Architektury, 2019) poświęconą przemianom mieszkaniowym w Polsce w okresie transformacji.
Linki: https://szlakmodernizmu.pl/wydawnictwa/witold-ceckiewicz-monografia/
Odcinek podcastu powstał w ramach projektu
ARCHITEKTURA WIĘZI SPOŁECZNYCH. PAWILONY, DOMY KULTURY, SZKOŁY, PRZEDSZKOLA I ŻŁOBKI W OSIEDLACH MIESZKANIOWYCH KRAKOWA
Projekt jest organizowany i sfinansowany w ramach programu wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO).
Krakowski Szlak Modernizmu tworzą ludzie, których fascynuje architektura nie tylko jako forma, ale przede wszystkim jako odbicie procesów politycznych, ekonomicznych i społecznych zachodzących w XX i XXI wieku. Na co dzień zajmujemy się badaniem architektury nowoczesnego Krakowa, ze świadomością, w jak ogromnym stopniu lokalność jest kształtowana przez wydarzenia globalne.
Tytułem podcastu Przecież to nie jest modernizm chcieliśmy uhonorować komentarz często pojawiający się pod postami IG Krakowskiego Szlaku Modernizmu. W podcaście przyglądamy się przełomowym momentom architektonicznej nowoczesności, dekonstruujemy jej mity, penetrujemy ślepe uliczki i podziwiamy trwałe osiągnięcia.
Kto tworzy podcast?: dr Dorota Jędruch, Marta Karpińska, dr Dorota Leśniak-Rychlak, dr Michał Wiśniewski – czyli zespół Fundacji Instytut Architektury
Nagrania, montaż: Jan Chołoniewski
Dżingiel: Justyna Stasiowska
Oprawa graficzna: Damian Nowak, Parastudio