Seachtain

Ba scéal mór é sa Bhreatain Bheag nuair a chuir Plaid Cymru deireadh le forlámhas Páirtí an Luchta Oibre i mí na Bealtaine - páirtí a bhí i gcumhacht sa tír le breis agus 100 bliain.
­
­
Is páirtí polaitíochta é Plaid Cymru ina bhfuil dlúthcheangal aige le cur chun cinn na teanga Bhreatnaise agus tá an teanga ar a dtoil ag formhór na n-airí rialtais, ar a laghad.
­
­
Is éacht suntasach é do thír inár tháinig meath dhamnaithe ar an teanga leis na cianta.
­
­
Anois, áfach, amharctar ar an mBreatain Bheag mar eiseamláir - mar chinéal blueprint faoi conas teanga – a bhí i mbaol - a athbheochan arís.
­
­
Ba é scéal athbheochan na Breatnaise, scéal faoi feachtasaíocht, faoi toil pholaitiúil, agus faoi dúthracht na ndaoine chun todhchaí an teanga a athrú.
­
­
Ach cé chomh fíor is atá rath na hathbheochana sa Bhreatain Bheag?
­
An glas iad na cnoic i bhfad uainn?
­
Nó an bhfuil ceachtanna le foghlaim againne ón Bhreatain Bheag i leith cur chun cinn na Gaeilge?
­
Ar Seachtain déanann an Dr Ben Ó Ceallaigh, leachtóir in ollscoil Aberystwyth, iniúchadh ar na ceachtanna atá le foghlaim ón Bhreatain Bheag.
­
­
Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism
­
­
­
Foclóir:
­
Eiseamláir: Role model
­
Breatnais: Welsh
­
Athbheochan: Revival
­
Meath: Decline
­
Forlámhas: Supremacy
­
Rath: Success
­
Cos ar bolg: Oppress
­
Monarcháin: Factories
­
Ní sin an chloch is mó ar a phaidrín: It's not his biggest concern
­
Aire rialtais: Cabinet minister
­
Ag mianadóireacht: Mining
­
Nach maireann: The late or deceased
­
Coilíniú: Colonisation
­
Céatadán: Percentage
­
Folláin: Healthy
­
Ceacht: Lesson
­
Cíos: Rent
­
Bagairt: Threat
­
Cáin: Tax
­
Is fiúntaí: Most worthwhile
­
Uaillmhianach: Ambitious
­
Slat tomhais: Measuring stick
­
Mian: Desire
­
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Breis is daichead bliain ó shín, d’imigh Barbara Bhreathnach, máthair óg de sheachtar, ar iarraidh gan tasc gan tuairisc i gCarna i gcroílár na Gaeltachta.


Oíche amháin i mí an Mheitheamh 1985, bhí muintir Bhreathnach ag cóisireacht sa teach tábhairne áitiúil, agus gaolta ar cuairt acu ó thar lear.


D’fhill siad go teach cónaithe muintir Bhreathnach agus lean an chóisir ar aghaidh go dtí na huaireanta beaga an mhaidin sin.


Chonacthas Barbara don uair dheireanach agus í ina codladh ar an tolg ag 4am.


Ní fhaca a teaghlach í ón lá sin ná ní raibh aon teagmháil léi ó shin.


Cad é go díreach a tharla an oíche chinniúnach sin?


Cén fáth nár tarraingíodh mórán airde ar an chás?


Agus an bhfuil daoine ann go fóill ag coinneáil na fírinne faoi cheilt?


Ar Seachtain, amharcann an t-iriseoir Áine Ní Bhreisleáin siar ar an chás a tharla 41 bliain ó shin agus atá go fóill gan fhreagraí.


Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism


Foclóir:


Ar iarraidh: Missing


Sna deaga: In the teenage years


Tábhairne: Pub


Scaifte: Group


Is cosúil: It seems


Pas: Passport


Módh taistil: Means of transport


Tuairimíocht: Speculation


In ísle brí: Depressed


Fiosrúchán: Investigation


Easpa: A lack of


Tochaltóir: Digger


Colscaradh: Divorce


Ráflaí: Rumours


Rún: Secret


















See omnystudio.com/listener for privacy information.

Níl aon taifead ann de Ghaeilge Loch Garman.


Mar sin de, an bhfuil sí caillte ar fad nó an bhfuil fianaise ar bith ann faoin chineál Gaeilge a bhíodh ann?


Agus cad iad na teangacha eile a bhí á labhairt sa chontae in éineacht leis an nGaeilge?


Labhair Ciarán Dunbar leis an Dr Conchubhar Ó Crualaoich, Príomhoifigeach Logainmneacha leis an mBrainse Logainmneacha, comh-údar Gaelic Wexford: 1400 – 1660, agus thar rud ar bith eile, fear de bhunadh Bhaile Loch Garman.


Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Is dúiche Éireannach a chaith beagnach trí chéad bliana faoi thionchar na Lochlannach é Loch Garman.


Sa bhliain 1170 tháinig na hAngla-Normannaigh chuig an chontae agus d’fhág lorg ann a mhaireann go dtí an lá atá inniu ann – an Béarla, cuir i gcás.


Ní nach ionadh, glactar leis go minic, sa stairseanchas, agus sa stair scríofa ag an lucht léinn gur contae gallda amach is amach a bhí ann ó shin. Contae is ea é nach samhlaítear le Gaeltacht nó leis an nGaeilge.


Léiríonn taighde gurbh ann do na Gaeil agus a dteanga sa chontae i gcónaí áfach.


Labhair Ciarán Dunbar leis an Dr Conchubhar Ó Crualaoich, Príomhoifigeach Logainmneacha leis an mBrainse Logainmneach, comh-údar Gaelic Wexford: 1400 – 1660, agus thar rud ar bith eile, fear de bhunadh Bhaile Loch Garman.


Sa chéad eagrán eile den phodchraoladh seo, gheobhaidh muid amach faoi cén chineál Gaeilge a bhíodh á labhairt, i nGaeltacht Loch Garman.


Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ó Learphoill go cathair Londain - is fada scéal an imirce go Sasana.
Leis an glúnta, chuir easpa deiseanna sa tír seo iachall ar dhaoine imeacht, agus ba í an Bhreatain an chéad stad do cuid mhaith acu agus iad ag cuartú saol níos fearr dóibh féin.
Le linn an chéad seo caite, bhí na hÉireannaigh ag croílár tionscadail tógála sa Bhreatain, ach taobh leis an obair sin, bhí leithcheal, imeallú agus droch-chlú a lean iad ar feadh i bhfad.
Mar sin, cén tionchar a bhí ag an imeallú seo ar na pobail Éireannacha ar fud na Breataine?
Agus cén chuma a bhí ar an saol i ndáiríre dóibh siúd a rinne an turas trasna Mhuir Éireann?
Tá taispeantas nua san Epic Museum i mBaile Átha Cliath a dhéanann iniúchadh ar na ceisteanna seo agus ar scéal na n-imirceach i Sasana.
Chun an stair seo a fhiosrú, labhair Seachtain leis an staraí eacnamaíochta Cormac Ó Gráda - duine acu siúd atá taobh thiar den taighde don taispeantas seo - le súil siar a chaitheamh ar shaol na nÉireannach i Sasana.
Foclóir:
An Réabhlóid Thionsclaíoch: Industrial revolution
Táille: Fee
An chosmhuintir: The common people
Spáilpíní: Nomadic farmworkers
Díspeag: Belittle
Coitianta: Common
Éirimiúil: Intelligent
Ag toraíocht: Searching
Achrann: Dispute
Sloinnte: Surnames
Meán: Average
Maoiniú: Financing
Eachtrannaigh: Foreigners
Bhí fonn orthu: They were keen to
Todhchaí: Future
Ag maolú: Petering out
Naimhdeas: Animosity
Sofheicthe: Visible
Léirsithe: Demonstrations
Inimirce: Immigration
Ganntanas oibrithe: A lack of workers
See omnystudio.com/listener for privacy information.