Seachtain

Is beag duine nár chuala trácht ar an sloinne Hitler, ná ar na himeachtaí uafásacha a tharla mar gheall ar Adolf Hitler. Seans nach bhfuil mórán fios ag an ghnáthdhuine ar na hÉireannaigh a bhí gaolta leis – na ‘Irish Hitlers’ mar a tugadh orthu. Mar sin de, cén ceangal a bhí ag Adolf Hitler leis an tír bheag seo ar imeall na hEorpa? Agus cad chuige a ndeachaigh Paddy Hitler chun cogaidh in aghaidh a uncail féin?





Láithreoir: Tessa Fleming, Aoi: Ciarán Dunbar


Foclóir:





Seafóideach: Daft


Is annamh: Rarely


Leathdheartháir: Half-brother


Mion sónraí: minute details


Tiománta: Determined


Fuadach: Kidnap


Maígh: Allege


Fianaise Evidence


Scian: Knife


Ní nach ionadh: It’s no surprise


Teacht i dtír: Take advantage of


Namhaid: Enemy


Gadaíocht: Thieving


Spiaireachta: Spying


Dul chun searbhais: To turn sour


Bolscaireacht: Propaganda


Sloinne: Surname
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá Laura Pakenham ar dhuine de réaltaí móra na GaelTok-ta, an pobal úrnua sin de chainteoirí Gaeilge a bhíonn ag cruthú ábhar digiteach ar TikTok.


Is as lár na tíre í Laura ó dhúchas, ceantar nach bhfuil cáil mhór air as an Ghaelscolaíocht, ach tá gairm cruthaithe aici anois as an teanga a chur chun cinn.


Is múinteoir, craoltóir, cruthaitheoir ábhair ar na meáin sóisialta í agus anois, is údar í fosta.


Tá leabhar úr scríofa aice, ‘Irish: History and Culture Through Language’.


Is leabhar faoin Ghaeilge é, dírithe ar fhoghlaimeoirí, agus b’fhéidir a rá gur am tráthúil é dá leithéid, le borradh as cuimse tagtha ar an tsuim atá ann sa Ghaeilge le roinnt blianta anuas.


Anuraidh, tháinig fás 600% ar úsáid na teanga ar TikTok agus tá an cuma air nach bhfuil sé sin ag laghdú i mbliana. Agus is léir nach in Éirinn amháin atá an suim sa teanga ag fás.


Chuaigh leabhar Laura ar dhíol sna Stáit Aontaithe fiú sula raibh sé ar fáil anseo in Éirinn, agus tá sé anois ar fáil go domhanda.





Ar Seachtain, labhraíonn Laura Pakenham faoina leabhar úr agus na míthuiscintí atá ann faoin Ghaeilge atá ina ‘pet peeve’s’ do Ghaelgeoirí.








Foclóir:


Borradh: Boom or explosion


Teibí: Abstract


Súigh isteach: Absorb


Airím: I feel


Achar ama: Time frame


Fiúntach: Worthwhile


Aistear: Journey


Cinneadh: Decision


Machnamh: Contemplation


Ábhar: Content


Éacht: Achievement


Uathúil: Unique


Easpa: A lack of


Teangacha dúchasacha: Native languages


Ábhar scoile: School subject


Sáite: Immersed


Leáigh: Melt


Reoite: Frozen


Diúltach: Negative


Dearfach: Positive


Is annamh: Seldom


Dea-chleachtas: Good practice


Bac: Block


Cáin: Criticise


Cothromaíocht: Balance


Closleabhar: Audiobook
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá Seachtain na Gaeilge buailte linn arís ar feadh coicíse agus i mbliana tá an ceol i gcroílár an chéiliúradh.


Is é téama na bliana seo ná ‘A Ghaeilge, mo cheol thú’, agus s’iad Róisín Seoighe, ball den ghrúpa ceoil IMLÉ, agus Conor Curley ón bhanna ceoil Fontaines D.C., ambasadóirí na féile.


Tá dhá thuras ar leith ag an bheirt ambasadóir leis an teanga.


Tógadh Róisín le Gaeilge i gcroílár na Gaeltachta agus cumann sí ceol nua-aimseartha ins an teanga, agus tá Conor anois ag iarraidh ath-thosú lena chuid aistir foghlamtha.


Léiríonn téama na bliana seo an gaol láidir atá idir an Ghaeilge agus an ceol agus tá an teanga á úsáid ag Conor agus Róisín ina gcuid liricí.


Tá sé coitianta anois do cheoltóirí móra le rá an Ghaeilge a fhigh isteach ina gcuid ceoil ceoltóirí ar nós CMAT, Fontaines D.C., Denise Chalia agus Kneecap.


Ach cad é atá mar spreagadh ar an treocht seo?


Ar Seachtain labhair Tessa Fleming le Róisín Seoighe, Ambasadóir Sheachtain na Gaeilge, agus bean Gaeltachta go smior í, faoin fís atá aici don Ghaeilge agus don Ghaeltacht.


Foclóir:


Ceol a chumadh: To compose music


Faitíos: Apprehension


Aistrigh: Translate


Béim: Emphasis


Eispéireas: Experience


Céad cuimhní: First memories


Nósanna: Traditions or customs


Éalú uaigh: Escape from it


Drogall: Hesitation


Seanchas: Storytelling


Ag casadh ceol: Playing music


Camchuairt: A tour


A scaradh: To seperate


Dushlán: Challenge


Iomráiteach: Prominent


Slí bheatha: Career


Figh: Weave
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Chruinnigh scaifte taobh amuigh de Theacht Laighean i mBAC Dé Máirt na seachtaine seo agus iad ag ágóidíocht de bharr fadhb thithíocht na Gaeltachta. Bhí an lucht agóide ag éileamh ar an Aire Tithíochta James Browne dul i mbun gnímh láithreach maidir leis an ghéarchéim thithíochta agus teanga sa Ghaeltacht. Tá sé acu go bhfuil an ghéarchéim thithíochta ag dul in olcas agus tá muintir na Gaeltachta buailte go dona leis. Labhair Áine Ní Bhreisleáin le Seachtain faoin léirsiú. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá an t-oileán beag seo ag athrú ar go leor, leor bealaí - ó thaobh na polaitíochta de, ó thaobh an chultúir de agus ó thaobh ár bhféiniúlachta de.


Agus leis na hathruithe sin, tá díospóireacht ag teacht chun cinn arís is arís eile, is é sin, reifreann faoin teorainn agus faoi Éire Aontaithe.


Ach cé comh réadúil is atá an fís sin maidir le hÉire Aontaithe?


Ag Ard Fheis Chonradh na Gaeilge i mBéal Feirste ar na mallaibh, ghlac an eagraíocht le rún ar son ghníomhú i dtreo “Éire Aontaithe ar leas na Gaeilge agus na Gaeltachta”.


Ach le conspóid agus le teannas go minic ina scáil ar aon díospóireacht pholaitiúil faoin nGaeilge – go háirithe ó thuaidh - an bhfuil baol an go dtiocfadh ísliú stádais ar an teanga in Éire Ath-Aontaithe?


Agus í ag taifeadadh beo ag an Ard Feis, phléigh Áine Ní Bhreisleáin taighde úr ar thodhchaí na Gaeilge agus na Gaeltachta in Éirinn Aontaithe leis an údar Róisín Nic Liam (scoláire dochtúireachta PhD in Ollscoil na Banríona), agus le hUachtarán Chonradh na Gaeilge, Ciarán Mac Giolla Bhéin.





Foclóir:


Ag bailiú nirt: Gaining momentum


Dlús: Accerlate or to hasten


Is mithid dúinn: It’s time for us


Claochlaitheach: Transformative


Ionchur: Input


Claonadh: Bias


Ag amharc go cúng: Looking narrowly


Rúin: Motions


Críochdheighilt: Partition


Ualach: Burden


Deis chneasaithe: Opportunity for healing


Uirlis dheighilte: A tool of separation


Dlínse: Jurisdiction


Fréamhaithe: Rooted


Toil: Desire or will


Ionchas: Expectation


Creatlach: Framework


Idirbheartaíocht: Negotiation


Rinneadh muid talamh slán daofa: We took them for granted


Samhail: Model


Am-scála: Time frame


Aineolach: Uninformed or ignorant


Géilleadh: Surrender


Soiléireacht: Clarity


An cheist a chíoradh: To discuss the issue


Beidh seo ar leas..: This will benefit..



See omnystudio.com/listener for privacy information.