Seachtain

Ba é Daonáireamh 1926 an chéad daonáireamh a rinneadh tar éis bhunú an Stáit.


Beagnach céad bliain tar éis dó a bheith curtha i gcrích, tá fáil againn anois ar an eolas pearsanta a líonadh isteach ar na foirmeacha sin.


Rinneadh tuairisciú ar bheagnach trí mhilliún duine sa daonáireamh sin agus tugann sé léargas fíorluachmhar dúinn ar shaol mhuintir na hÉireann mar a bhí sa bhliain 1926.


Tá cuid mhór againn anois ag tumadh isteach sa chartlann agus suim againn níos mó a fháil amach faoinár gceantar féin agus faoi na daoine a tháinig romhainn.


Sa sraith teilifíse nua, ‘Come to your Census’, chuaigh seisear ar thuras pearsanta chun iniúchadh a dhéanamh ar a gcuid gaolta féin atá luaite sna cáipéisí.


Duine acu siúd ná an láithreoir raidió Gormfhlaith Ní Thuairisg, agus í ag rianú a sinsear féin agus scéalta a pobail.


Labhair Gormfhlaith ar Seachtain faoi na scealta a tháinig chun solais ar a haistear agus an dóigh a ndeachaigh sé i bhfeidhm uirthi.


Foclóir:


Múnlaigh: Shape
Ag brath ar: Depending on
Eisimirice: Emmigration
Éagóir agus leatrom: Injustice and opression
Gannchuid: Scarcity
Racht mothúcháin: Fit of emotion
Chuaigh sé i gcion orm: It really hit home
Drogall: Reluctant
I gcaitheamh móige: Throughout my childhood
Ní laghdaíonn sé sin: That doesn’t take away from
Cosc: Prevent
Leigheas: Remedy
Comhbhá: Empathy
Cruatan: Hardship
Domhain: Deep
Airigh: To feel
Níor chuimhnigh mé: I didn’t consider
Tochailt: Digging
Cladach: Coast/Shoreline


See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ar shamhlaigh tú riamh cad é mar a bheadh sé a bheith i do shuí ag bord os comhair an Talaban? Nó idirbheartaíocht a dhéanamh le rialtas nua tar éis chogadh fíochmhar? Cad é a dhéanfá dá mbeadh ort dul go ceantar buailte ag tubaiste mhillteanach, agus tosú arís leis an atógáil? Sin iad roinnt de na dúshláin a bhíonn os comhair Angus Lambkin go rialta agus é ag obair leis na Náisiúin Aontaithe. Is saineolaí tubaiste é Angus a bhíonn ag taistil ar fud an domhain chuig tíortha atá i mbaol is faoi bhagairt. Ar Seachtain labhraíonn Ciarán Dunbar leis an bhFeirsteach Angus Lambkin, faoin ról ar leith atá aige mar shaineolaí tubaiste leis na Náisiúin Aontaithe. Foclóir: Oifig co-ordú: Cordination office Daonchairdeas: Philanthropy Stráitéis comhroinnte: Shared strategy Comhoibriú: Work together Ionadaíocht: Represent Ní airíonn muid: We don’t feel Caighdeán beatha: Quality of life Na diúracáin: The missiles Éiginnteacht: Uncertainty Coimeádach: Conservative Acmhainní: Resources Cráifeach: Religious Taidhleoireacht: Diplomacy Antoisceach: Extremist Crith talún: Earthquake Coimhlint: Conflict Ag obair go dlúth: Working closely Leochaileach: Vulnerable Ag dul in olcas: Getting worse Scoil idirchreidmheach : Interdenominational school Fostaithe: Employed Cinneadh: Decision Teip: Failure Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ba é seachtain thar a bheith neamhghnách í i gcúrsaí polaitíochta, gan dabht.
­
Le praghsanna breosla ag ardú go géar, shocraítear léirsithe ar fud na tíre an tseachtain seo caite.
­
Chuaigh na mílte i mbun agoide agus dúnadh bóithre, cuireadh bacainn ar scaglanna ola na tíre agus is ar éigean a bhí an tír ar tí stoptha ar fad.
­
Faoi dheireadh, aontaíodh pacáiste ar luach breis agus €700 milliún le dul i ngleic le hardú na bhpraghasanna breosla.
­
Mar sin féin, cáineadh an rialtas go géar faoin chaoi gur láimhséil siad an ghéarchéim agus cuireadh rún muiníne sa Rialtais faoi bhráid na Dála dá bharr.
­
Baineadh siar as daoine freisin nuair a d’éirigh Michael Healy-Rae as a phost mar Aire Stáit go tobann, mar léiriú ar a mhíshástacht leis an Rialtas.
­
Ach tá go leor ceisteanna fós le freagairt.
­
An bhfuil sé d’acmhainn ag an tír €700 milliún a chur ar fáil don earnáil seo?
­
Agus leis an Rialtas ag feidhmiú ar thromlach an-chaol, cén tionchar a bheas ag imeacht na Healy Rae’s ón chomhrialtas?
­
Ar Seachtain, labhraíonn an comhfhreagraí polaitíochta, John Downing le Tessa Fleming.
­
FOCLÓIR:
­
Breosla: Fuel
­
Rún: Motion
­
Aighneas: Disagreement
­
Agóideoirí: Protestors
­
Mustar: Pomp
­
Tromchúiseach: Consequential
­
Meath: Decline
­
Clis eacnamúil: Economic crash or breakdown
­
Faoiseamh cánach: Tax relief
­
Fuinneamh: Energy
­
Ag géilleadh: Conceding to
­
Ag teacht salach ar a chéile: At odds with each other
­
Bruscar: Litter/rubbish
­
Iniúchadh: Inspection or examination
­
Ag fulaingt: Suffering
­
Claonta: Biased
­
Féinfhostaithe: Self-employed
­
Cáineadh: Criticism
­
­
­
­
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dúnmharaíodh Denis Donaldson, iarbhall den IRA, 20 bliain ó shin i 2006.





Duine sinsearach a bhí ann i Sinn Féin ag tráth a raibh an páirtí ag dul ó neart go neart mar fhórsa polaitiúil sa Tuaisceart.





Creidtear gur cara dílis de chuid Gerry Adams agus Martin McGuinness a bhí ann agus i ndiaidh Chomhaontú Aoine an Chéasta tugadh post riaracháin dó i gCnoc an Anfa.





Ach, sa bhliain 2005, tháinig sé chun solais go raibh Denis Donaldson ag feidhmiú mar spiaire ar son M15 le blianta fada.





Theith sé go ceantar iargúlta i nDún na nGall, áit ar chuir sé faoi i dteach beag gan uisce reatha ná leictreachas.


Is ann a thángthas ar a chorp roinnt míonna ina dhiaidh sin, agus é scaoilte faoi dhó.


Tá go leor ceisteanna fós gan freagraí i dtaca le bás Dennis Donaldson, ceisteanna a ghoilleann ar a chlann go dtí an lá inniu.


Agus le fear Gaeltachta cúisithe le déanaí i leith an dúnmharú - an bhfaighimid amach cé a thug an t-ordú chun é a mharú?


Ar Seachtain, labhraíonn an t-iriseoir Áine Ní Bhreisleáin faoin scéala is déanaí sa chás.


Foclóir:


Spiaire: Spy


Uisce reatha: Running water


Pleascáin: Explosives


Ball: Member


Riarachán: Administration


Ruathar: Raid


Ag spré: Spreading


Ag feidhmiú: Operating


Nocht: Reveal


Iarghúlta: Remote


Ar an toirt: On the spot


Freagracht: Responsibility


Tras-teorainn: Cross border


Corruair: Occasionally


Ag goilliúint orthu: Weighing heavily on them


Ceart agus cóir: Right and justice


Brathadóir: Informer


Ag dul i méadaíocht: Growing up


Eiseachadadh: Extradited
See omnystudio.com/listener for privacy information.

I 1976, tharla robáil traenach a mhairfeas i gcuimhne na ndaoine go deo.


I lár na hoíche, ar an 30ú Márta, thaistil seachtar déag ó Bhaile Átha Cliath go Contae Cill Dara, i gcarr a bhí fuadaithe, chuig trasnú traenach bheag fada amuigh faoin tuath.


Ag a haon a chloig ar maidin, chuaigh ceathrar acu chuig teach feirme díreach i aice leis an líne iarnróid agus chnag siad ar an doras, ag ligin orthu gur Gardaí a ba iad.


Is ansin a choinnigh siad bean, fear agus triúr páiste dá gcuid faoi bhéal gunna.


Dhá uair a chloig níos déanaí, bhí traen poist ar an bhealach ó Chorcaigh go Baile Átha Cliath, nuair a phléasc an geaing an iarnród taobh thiar den teach feirme agus tháinig an traen chun stopadh.


Choinnigh siad an tiománaí agus an criú traein faoi bhagairt.


Chuaigh siad ar bord agus ghoid dhá chéad míle punt, tuairim ar milliún euro sa lá atá inniu ann.


An rud a tharla ina dhiaidh sin áfach, ba chúis náire agus conspóide é don Stáit.


Cúisíodh triúr fear as robáil nach raibh aon páirt acu ann agus maireann na hiarmhairtí go fóill d’Osgur Breathnach,do Nicky Kelly agus do Brian McNally.


Ar Seachtain amharcann Íte Ní Chionnaith, iar-léachtóir iriseoireachta agus iar-bhall den IRSP, siar ar an chonspóid lena dearcadh féin a thabhairt ar an robáil agus ar an mhéid a thit amach ina dhiaidh.





Foclóir:


Faoi bhéal gunna: At gunpoint


Ráiteas: Statement


Pleascáin: Explosives


Iomrall ceartais: Miscarriage of justice


Gabh: Arrest


Baill: Members


Droch-íde: abuse or ill treatment


Bagairt: Threat


Seán: Deny


Cuireadh iachall orthu: They were forced to


Fianaise: Evidence


An Chúirt Choiriúil Speisialta: The Special Criminal Court


Éadóchasach: Hopeless


In ainneoin: Despite


Ciontach: Guilty


D’éalaigh sé: He escaped


Achomharc: Legal appeal


Ciontú: Conviction


Cuir ar neamhní: To quash


Cúiseanna daonna: Humanitarian grounds
See omnystudio.com/listener for privacy information.