Seachtain

Tá os cionn caoga bliana caite ag an úrscéalaí Éilis Ní Dhuibhne i mbun pinn. Le breis agus 30 leabhar eisithe aici, idir Bhéarla agus Ghaeilge agus iliomad gradaim buaite aici, is í duine de na scríbhneoirí is tábhachtaí i litríocht na hÉireann. I measc an réimse leathain leabhar atá scríofa aici, tá ‘The Dancers Dancing’, ‘Twelve Thousand Days’ agus ‘Fáinne Geal an Lae’. Cé go bhfuil aitheantas go leor bainte amach aici as a cuid scríbhneoireachta i nGaeilge, admhaíonn sí go raibh drogall uirthi tabhairt faoin dúshlán sa chéad dul síos. Mar sin de, cad chuige a mothaíonn sí an gá anois chun tabhairt faoina leithéid? Agus ina dhiaidh bhás a fear céile, an béaloideasaí clúiteach Bo Almqvist, cén dóigh ar aimsigh sí tearmann agus dóchas ón bhrón? Ar Seachtain, labhraíonn Éilis Ní Dhuibhne, atá ina Laureate i gcomhair fhicsean Éireannach, faoina cuid gaiscí, a cuid ísealphointí agus an ceangal atá aici le teanga a hathar. Foclóir: Ionadaíocht: Representation I mbéal an phobail: The talk of the parish Aonarach: Solitary Go smior: To the core Bua: Attribute or gift Siúinéir: Carpenter Spreag siad: They encouraged Fíodóireacht: Weaving Béaloideas: Folklore Finscéal: Fable/Legend Peaca: Sin Clúiteach: Renowned A thréigean: To abandon Cúthaileach: Shy Úrscéal: Novel Mórtas: Pride Tagairtí: References Slabhra: Chain See omnystudio.com/listener for privacy information.

Maduro fuadaithe, neamhaird ar bhuaiteoir Nobel Machado, an Ghraonlainn faoi bhagairt ó thús na bliana. Tar éis seachtain den bhliain 2026, tá cúrsaí an domhain níos corraithí ná mar a bhí anuraidh cheana féin. Pléann John Downing agus Conchúr Ó Faoláin cúrsaí an tsaoil sa bhliain úr le Ciarán Dunbar See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá 2024 thart, faoi dheiridh - cad é mar a bhí sé mar bhliain? Ní raibh easpa ceannlínte ann a bhain siar asainn, anseo in Éireann agus níos faide i gcéin. Bhog Donald Trump ar ais isteach sa Teach Bán i Washington, bhí toghchán Uachtaránachta dár gcuid féin againn anseo in Éireann, ciontaíodh an laoch spóirt DJ Carey as calaois a dhéanamh, agus tháinig deireadh leis an ruaille buaille sa Chumann Camógaíochta agus ligeadh d’imreoirí brístí gairide a chaitheadh. Ach cad iad na scéalta nuachta a sheas amach dár bpainéal cainte? I bpodchraoladh a taifeadadh ag Oireachtas na Samhna i mBéal Feirste, pléann Ciarán Dunbar, Áine Ní Bhreisleáin, Ursula Savage agus Caoimhe Ní Chathail, na buaiteoirí is na caillteoirí a roghnaigh siad féin sna catagóirí thíos: Teip nó Triumph na bliana An scéal nach bhfuair an aird cheart Social media moment na bliana Cheap Shot ar an Ghaeilge na bliana Unexpected Icon na bliana Foclóir: Taidhleoireacht: Diplomacy Aontaithe: United/agreed Dothuigthe: Incomprehensible Rogha: Choice Ciníoch: Racist Círéibeacha: Riots Mianta: Wishes Borradh: Surge Intleacht shaorga: Artificial intelligence Rathúil: Successful Neodrach: Neutral Maígh: Claim Oiliúint: Training Gairm: Career Amscaí: Awkward See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nuair a smaoiníonn muid ar Ghaeltacht, is minic a thagann íomhá chugainn d'áit iargúlta, cois farraige, ar imeall na tíre. Ach le 100 bliana anuas, rinneadh iarrachtaí déanta le nua-Ghaeltachtaí a bhunú sna cathracha agus ar imeall na bailte móra. Amharcann Ursula Ní Shionainn siar ar roinnt de na hiarrachtaí seo. Cad chuige gur éirigh le ceann nó dhó ach gur theip ar an chuid is mó acu? Foclóir: Dlús: Density Athdháileadh: Redistribution Líonraí: Networks Riachtanais: Requirements Coilíneacht: Colony Léas: Lease Bardas: Municipality Treorach: Directive Tomhas: To gauge Lonnaíocht: Settlement Eiseamláir: Model Bagairt: Threat Ag snámh in aghaidh easa: Swimming against the stream Féiniúlacht: Identity Díchoilíniú: Decolonising Morálta: Moral See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ag amharc siar ar an bhliain a bhí, is fíor go raibh an Ghaeilge thuas seal thíos seal. Bhí sí faoin spotsolas go minic le linn na bliana agus bhí neart ceannlíntí a thug ardú croí do Ghaeilgeoirí. Le Ros na Rún ag ceiliúradh 30 bliana ar an fhód, méadú as cuimse ar úsáid na Gaeilge ar Tik Tok agus méadú suntasach ar líon na mac léinn Gaeilge in Ollscoil na Banríona, bhí go leor le bheith bródúil as i 2025. Ach i measc na scéalta a thug ardú meanma do na Gaeil, bhí scéalta ann a laghdaigh misneach fosta, go háirithe sa chóras oideachais agus díolúintí ó stáidéar ar an nGaeilge ag an leibhéal is airde riamh. Mar sin de, agus deireadh na bliana ag teannadh linn, cén rath a bhí ar ár dteanga dhúchasach i 2025? Ar Seachtain labhair Tessa Fleming le Storm Eaton-Kilgallen faoi na ‘top-picks’ atá aici féin don bhliain seo. Foclóir: Mórshiúl: March Gan teorann: Unrestricted Impleachta: Implications Trasteorann: Cross-border Gruama: Bleak Réabhlóideach: Revolutionary Malartú: Exchange or swap Gearchéim tithíochta - housing crisis Uafás: Horror Teanga oibre: Working language Míthuiscint: Misunderstanding Insealbhaithe: Inducted Neamhaird: Disregard Infheicthe: Visible Cúisithe: Accused Sceimhlitheoireacht: Terrorism See omnystudio.com/listener for privacy information.