Seachtain

Ó Learphoill go cathair Londain - is fada scéal an imirce go Sasana.
Leis an glúnta, chuir easpa deiseanna sa tír seo iachall ar dhaoine imeacht, agus ba í an Bhreatain an chéad stad do cuid mhaith acu agus iad ag cuartú saol níos fearr dóibh féin.
Le linn an chéad seo caite, bhí na hÉireannaigh ag croílár tionscadail tógála sa Bhreatain, ach taobh leis an obair sin, bhí leithcheal, imeallú agus droch-chlú a lean iad ar feadh i bhfad.
Mar sin, cén tionchar a bhí ag an imeallú seo ar na pobail Éireannacha ar fud na Breataine?
Agus cén chuma a bhí ar an saol i ndáiríre dóibh siúd a rinne an turas trasna Mhuir Éireann?
Tá taispeantas nua san Epic Museum i mBaile Átha Cliath a dhéanann iniúchadh ar na ceisteanna seo agus ar scéal na n-imirceach i Sasana.
Chun an stair seo a fhiosrú, labhair Seachtain leis an staraí eacnamaíochta Cormac Ó Gráda - duine acu siúd atá taobh thiar den taighde don taispeantas seo - le súil siar a chaitheamh ar shaol na nÉireannach i Sasana.
Foclóir:
An Réabhlóid Thionsclaíoch: Industrial revolution
Táille: Fee
An chosmhuintir: The common people
Spáilpíní: Nomadic farmworkers
Díspeag: Belittle
Coitianta: Common
Éirimiúil: Intelligent
Ag toraíocht: Searching
Achrann: Dispute
Sloinnte: Surnames
Meán: Average
Maoiniú: Financing
Eachtrannaigh: Foreigners
Bhí fonn orthu: They were keen to
Todhchaí: Future
Ag maolú: Petering out
Naimhdeas: Animosity
Sofheicthe: Visible
Léirsithe: Demonstrations
Inimirce: Immigration
Ganntanas oibrithe: A lack of workers
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Os cionn mí ó shin, tharraing léirsithe maidir le costas breosla aird ar an mbrú atá ar phobail tuaithe.





Dúnadh bóithre timpeall na tíre agus lucht na hagóide ag lorg tacaíochta ón rialtas chun dul i ngleic leis an ardú costais.





In ainneoin gur chuir an rialtas beartais cúnaimh ar fáil, tá imní ar phobail tuaithe nach bhfuil deireadh na géarchéime seo ann go fóill.





Mar sin de, an bhfuil a dhath ar bith réitithe i ndáiríre?





Agus an bhfuil an ghéarchéim bhreosla níos measa fós sa Ghaeltacht?





Láithreoir: Tessa Fleming, Aoí: Áine Ní Bhreisleáin








Foclóir:


Léirsithe: Demonstrations


Breosla: Fuel


Iniúchadh: To examine


Iompar: Transport


An Meánoirthear: The Middle East


Ag teacht i dtír: To land or arrive by sea


Faoiseamh: Relief


Réiteach: Solution


Beart: Package


Scuainí: Queues


Conraitheoir talmhaíochta: Agricultural contractor


Díomhaoin: Idle


Earraí: Goods


Imníoch: Concerned/anxious


Rogha: Choice


Fiontraí: Entrepreneur


Éiginnteacht: Uncertainty


Costas reachtála: Running cost


Achmhainní nádúrtha: Natural resources


Móin: Turf


Leochaileach: Vulnerable
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Is cloch mhíle mhór í caoga bliain d’aois - fágann duine slán le ré amháin, agus cuireann sé tús le ré nua.
­
Ach ní hionann “caoga” an lae inniu agus an chiall a ba leis do na glúnta eile a tháinig romhainn.
­
Agus is fíor é sin, go háirithe i gcás Dháithí Uí Shé, agus a bhreithlá mór féin ag teannadh leis.
­
Le beagnach Tríocha bliain caite aige ar an scáileán teilifíse, is beag duine in Éirinn nach bhfuil aithne súl acu ar Dháithí.
­
Cad é mar a mhothaíonn sé i ndáiríre faoin chloch mhíle mhór seo?
­
Agus cad iad na ceachtanna saoil atá foghlamtha aige ar an aistear go dtí seo?
­
Ar Seachtain, labhair Dáithí le Tessa Fleming.
­
­
Foclóir:
­
Na maidí a scaoileadh le sruth: To let things slide
­
I bhfaiteadh na súl: In the blink of an eye
­
Roic: Wrinkles
­
Maol: Bald
­
Ag tanú: Thinning
­
Ardteist: Leaving Cert
­
Máistir sorcais: Circus master
­
I ndiaidh a chéile: Back-to-back
­
Fir grinn: Clowns
­
Bliain agus leathchéad: 51 years
­
Caid: Football
­
Soineanta: Naive or innocent
­
Domhain: Deep
­
Teoraí: Guide
­
Gealgháireach: Cheerful
­
I gcló: Print
­
Lig do scíth: Relax
­
Póigín gréine: Freckle
­
Breoite: Sick
­
Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Beidh vótálaithe i nGaillimh agus Baile Átha Cliath ag caitheamh vóta i bhfothoghcháin Dé hAoine beag seo.


Ghéill Paschal Donohoe a shuíochán Dála i mBaile Átha Cliath Láir i mí na Samhna seo caite chun a dhul ag obair sa Bhanc Domhanda.


Chomh maith leis, tá suíochán an Uachtaráin nua Catherine Connolly le líonadh i nGaillimh Thiar.


Tá 31 iarrthóir san iomlán ag rith sa dá thoghcheantar.


Is iomaí ceist atá i mbéal an phobail agus an toghchán ag teannadh linn.


Tá cúrsaí tithíochta, an costas maireachtála, an inimirce ag croílár an fheachtais sa dá chontae.


Ach cé hiad na hiarrthóirí atá chun cinn go dtí seo?


An buntáiste í líofacht na Gaeilge, go háirithe do mhuintir Chonamara?


Agus cén tionchar a bheidh ag torthaí na dtoghchán seo ar na páirtithe móra agus ar chúrsaí polaitíochta na tíre i gcoitinne?


Ar Seachtain, labhair Ciarán Dunbar le John Downing, tráchtaire polaitíochta leis an Irish Independent agus Máirín Ní Ghadhra, tráchtaire polaitíochta agus láithreoir TG4.





Foclóir:


Fothoghchán: By-election


Breithiúnas cúirte: Court judgement


Moill: Delay


Stocaireacht: Campaigning


Codarsnacht: Contrast


Toghcheantar/dáilcheantar: Constituency


Bruachbhaile: Suburb


Áibhéil: Exaggeration


Pobalbhreith: Opinion poll


An dallamullóg a chur ar dhuine: To pull the wool over someone’s eyes


Cuarbhóthar: Ring road


Tachta: Choked


Tráth dá raibh: Back in the day


Vóta aistrithe: Transfers


Frithbhunaíochta: Anti-establishment


Teip: Failure


Rogha na coitiantachta: The favourite


Cinniúnach: Decisive


Eachtrannaigh: Foreigners


Iallach a chur ar: To force


Comhaireamh: Count
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Maraíodh Natalie McNally, bean sna luath-tríochaidí, i mbéal na Nollag 2022, agus í trí ar pháiste.


Ciontaíodh a iar-pháirtí, Stephen McCullagh, le déanaí as an dúnmharú ina dhiaidh dó iarracht a dhéanamh na póilíní a chur ar strae le linn an fhiosrúcháin.


Chruthaigh sé bréag-ailibí dó féin. Maígh sé go raibh sé ag ‘beoshruthú’ ar Youtube ar feadh sé uair a chloig an oíche a dúnmharaíodh Natalie.


Chomh maith leis sin, rinne sé tréaniarracht an milleán a chur ar iarpháirtí eile de chuid Natalie.


Mar sin, cén dóigh ar tháinig na póilíní ar an fhírinne?


Agus cad é atá i ndán anois do McCullagh?


Ar Seachtain, labhair Ciarán Dunbar le Tessa Fleming faoin fhiosrúchán, faoin chas cúirte agus faoi McCullagh – iar-chomhghleacaí dá chuid.
­
­
Foclóir:
­
Gean: Affection
­
Torrach: Pregnant
­
Idir dhá comhairle: Unsure or to be on the fence
­
Is léir: it is obvious
­
Tacht: Choke
­
Sádh í: She was stabbed
­
Dúnorgain: Manslaughter
­
An rud is míofaire: The most hideous thing
­
Otharcharr: Ambulance
­
Gabh: Arrest
­
Dodhéanta: Impossible
­
Aisteach: Strange
­
D'ainneoin: Despite
­
Bleachtaire: Detective
­
Bhí an t-ádh dearg air: He was very lucky
­
Comhghleacaí: Colleague
­
De réir a chéile: Bit by bit
­
Miotógaí: Gloves
­
Stócach: Boyfriend
­
Mar sin féin: However
­
Go teoiriciúil: Theoretically
­
Machnamh: Consideration
­
Aiféala: Regret
­
Is ball den Trust Project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism
See omnystudio.com/listener for privacy information.