Seachtain

Beidh vótálaithe i nGaillimh agus Baile Átha Cliath ag caitheamh vóta i bhfothoghcháin Dé hAoine beag seo.


Ghéill Paschal Donohoe a shuíochán Dála i mBaile Átha Cliath Láir i mí na Samhna seo caite chun a dhul ag obair sa Bhanc Domhanda.


Chomh maith leis, tá suíochán an Uachtaráin nua Catherine Connolly le líonadh i nGaillimh Thiar.


Tá 31 iarrthóir san iomlán ag rith sa dá thoghcheantar.


Is iomaí ceist atá i mbéal an phobail agus an toghchán ag teannadh linn.


Tá cúrsaí tithíochta, an costas maireachtála, an inimirce ag croílár an fheachtais sa dá chontae.


Ach cé hiad na hiarrthóirí atá chun cinn go dtí seo?


An buntáiste í líofacht na Gaeilge, go háirithe do mhuintir Chonamara?


Agus cén tionchar a bheidh ag torthaí na dtoghchán seo ar na páirtithe móra agus ar chúrsaí polaitíochta na tíre i gcoitinne?


Ar Seachtain, labhair Ciarán Dunbar le John Downing, tráchtaire polaitíochta leis an Irish Independent agus Máirín Ní Ghadhra, tráchtaire polaitíochta agus láithreoir TG4.





Foclóir:


Fothoghchán: By-election


Breithiúnas cúirte: Court judgement


Moill: Delay


Stocaireacht: Campaigning


Codarsnacht: Contrast


Toghcheantar/dáilcheantar: Constituency


Bruachbhaile: Suburb


Áibhéil: Exaggeration


Pobalbhreith: Opinion poll


An dallamullóg a chur ar dhuine: To pull the wool over someone’s eyes


Cuarbhóthar: Ring road


Tachta: Choked


Tráth dá raibh: Back in the day


Vóta aistrithe: Transfers


Frithbhunaíochta: Anti-establishment


Teip: Failure


Rogha na coitiantachta: The favourite


Cinniúnach: Decisive


Eachtrannaigh: Foreigners


Iallach a chur ar: To force


Comhaireamh: Count
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Maraíodh Natalie McNally, bean sna luath-tríochaidí, i mbéal na Nollag 2022, agus í trí ar pháiste.


Ciontaíodh a iar-pháirtí, Stephen McCullagh, le déanaí as an dúnmharú ina dhiaidh dó iarracht a dhéanamh na póilíní a chur ar strae le linn an fhiosrúcháin.


Chruthaigh sé bréag-ailibí dó féin. Maígh sé go raibh sé ag ‘beoshruthú’ ar Youtube ar feadh sé uair a chloig an oíche a dúnmharaíodh Natalie.


Chomh maith leis sin, rinne sé tréaniarracht an milleán a chur ar iarpháirtí eile de chuid Natalie.


Mar sin, cén dóigh ar tháinig na póilíní ar an fhírinne?


Agus cad é atá i ndán anois do McCullagh?


Ar Seachtain, labhair Ciarán Dunbar le Tessa Fleming faoin fhiosrúchán, faoin chas cúirte agus faoi McCullagh – iar-chomhghleacaí dá chuid.
­
­
Foclóir:
­
Gean: Affection
­
Torrach: Pregnant
­
Idir dhá comhairle: Unsure or to be on the fence
­
Is léir: it is obvious
­
Tacht: Choke
­
Sádh í: She was stabbed
­
Dúnorgain: Manslaughter
­
An rud is míofaire: The most hideous thing
­
Otharcharr: Ambulance
­
Gabh: Arrest
­
Dodhéanta: Impossible
­
Aisteach: Strange
­
D'ainneoin: Despite
­
Bleachtaire: Detective
­
Bhí an t-ádh dearg air: He was very lucky
­
Comhghleacaí: Colleague
­
De réir a chéile: Bit by bit
­
Miotógaí: Gloves
­
Stócach: Boyfriend
­
Mar sin féin: However
­
Go teoiriciúil: Theoretically
­
Machnamh: Consideration
­
Aiféala: Regret
­
Is ball den Trust Project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá blianta fada caite ag Gráinne McElwain os comhair an cheamara mar láithreoir.


D’fhág sí an mhúinteoireacht meánscoile agus í go fóill sna luath-fichidí chun gairm bheatha a chruthú di féin mar thuairisceoir agus mar láithreoir in earnáil an spóirt.


Ó shin i leith, d’oibrigh sí ag na hócáidí spóirt is mó leis na cainéil mhóra, ar nós RTÉ, BBC, Sky Sports, GAA Beo agus TG4.


Tá a ceird forbartha go paiteanta aici agus an-taithí go deo aici a bheith ag cur faoi agallamh imreoirí, bainisteoirí agus tráchtairí spóirt.


Ach ní earnáil éasca í na meáin in aon chor, agus is minic go mbíonn níos mó ama caite ar an bhóthar ag taistil ná os comhair an cheamara.


Mar sin de, cad iad na buaicphointe agus an crá croí is mó a bhaineann leis an saol seo, saite sa spóirt?


Agus i dtaca leis an láithriú de agus maidir lena a bheith ag caint go poiblí, cad iad na do’s and don’ts atá le foghlaim?


Ar Seachtain, labhraíonn Tessa Fleming leis an láithreoir spóirt Gráinne McElwain faoina saol oibre agus faoina togra úr ‘Own My Stage’.





Foclóir:


Togra: Project


Seomra foirne: Staff room


Nathanna cainte: Phrases or sayings


Earnáil: Sector


Caint phoiblí: Public speaking


Táithí: Experience


Fuinneamh: Energy


Aitheantas: Recognition


Aiseolas: Feedback


Bua na cainte: The gift of the gab


Eiseamláir: Role model


Imní: Nervousness or anxiety


Fánach: Random


Scáthán: Mirror


Teachtaireacht: Message


Caighdeán: Standard


Meáchan: Weight
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ba é Daonáireamh 1926 an chéad daonáireamh a rinneadh tar éis bhunú an Stáit.


Beagnach céad bliain tar éis dó a bheith curtha i gcrích, tá fáil againn anois ar an eolas pearsanta a líonadh isteach ar na foirmeacha sin.


Rinneadh tuairisciú ar bheagnach trí mhilliún duine sa daonáireamh sin agus tugann sé léargas fíorluachmhar dúinn ar shaol mhuintir na hÉireann mar a bhí sa bhliain 1926.


Tá cuid mhór againn anois ag tumadh isteach sa chartlann agus suim againn níos mó a fháil amach faoinár gceantar féin agus faoi na daoine a tháinig romhainn.


Sa sraith teilifíse nua, ‘Come to your Census’, chuaigh seisear ar thuras pearsanta chun iniúchadh a dhéanamh ar a gcuid gaolta féin atá luaite sna cáipéisí.


Duine acu siúd ná an láithreoir raidió Gormfhlaith Ní Thuairisg, agus í ag rianú a sinsear féin agus scéalta a pobail.


Labhair Gormfhlaith ar Seachtain faoi na scealta a tháinig chun solais ar a haistear agus an dóigh a ndeachaigh sé i bhfeidhm uirthi.


Foclóir:


Múnlaigh: Shape
Ag brath ar: Depending on
Eisimirice: Emmigration
Éagóir agus leatrom: Injustice and opression
Gannchuid: Scarcity
Racht mothúcháin: Fit of emotion
Chuaigh sé i gcion orm: It really hit home
Drogall: Reluctant
I gcaitheamh móige: Throughout my childhood
Ní laghdaíonn sé sin: That doesn’t take away from
Cosc: Prevent
Leigheas: Remedy
Comhbhá: Empathy
Cruatan: Hardship
Domhain: Deep
Airigh: To feel
Níor chuimhnigh mé: I didn’t consider
Tochailt: Digging
Cladach: Coast/Shoreline


See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ar shamhlaigh tú riamh cad é mar a bheadh sé a bheith i do shuí ag bord os comhair an Talaban? Nó idirbheartaíocht a dhéanamh le rialtas nua tar éis chogadh fíochmhar? Cad é a dhéanfá dá mbeadh ort dul go ceantar buailte ag tubaiste mhillteanach, agus tosú arís leis an atógáil? Sin iad roinnt de na dúshláin a bhíonn os comhair Angus Lambkin go rialta agus é ag obair leis na Náisiúin Aontaithe. Is saineolaí tubaiste é Angus a bhíonn ag taistil ar fud an domhain chuig tíortha atá i mbaol is faoi bhagairt. Ar Seachtain labhraíonn Ciarán Dunbar leis an bhFeirsteach Angus Lambkin, faoin ról ar leith atá aige mar shaineolaí tubaiste leis na Náisiúin Aontaithe. Foclóir: Oifig co-ordú: Cordination office Daonchairdeas: Philanthropy Stráitéis comhroinnte: Shared strategy Comhoibriú: Work together Ionadaíocht: Represent Ní airíonn muid: We don’t feel Caighdeán beatha: Quality of life Na diúracáin: The missiles Éiginnteacht: Uncertainty Coimeádach: Conservative Acmhainní: Resources Cráifeach: Religious Taidhleoireacht: Diplomacy Antoisceach: Extremist Crith talún: Earthquake Coimhlint: Conflict Ag obair go dlúth: Working closely Leochaileach: Vulnerable Ag dul in olcas: Getting worse Scoil idirchreidmheach : Interdenominational school Fostaithe: Employed Cinneadh: Decision Teip: Failure Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism See omnystudio.com/listener for privacy information.