Scientias Podcast

In deze aflevering van de Scientias Podcast duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman in twee totaal verschillende, maar even fascinerende werelden. Eerst reizen we de ruimte in, naar een bizarre exoplaneet die mogelijk een compleet nieuw type planeet vertegenwoordigt. Een wereld met een waterstofrijke atmosfeer, zwaveldioxide en temperaturen die eerder aan de hel doen denken dan aan een plek waar leven mogelijk is.
Daarna keren we terug naar de aarde voor deel 4 van onze serie over computers. Want hoe maken we chips eigenlijk zo ongelooflijk klein? En waarom is een Nederlands bedrijf uit Veldhoven daarbij onmisbaar geworden? Van de allereerste experimenten met fotolithografie tot de technologische revolutie van ASML: dit is het verhaal van hoe we computers bouwden en hoe Nederland daarin een sleutelrol kreeg.
Een aflevering over verre planeten, gesmolten oceanen, slimme lenzen en de machines die de moderne wereld mogelijk maken.
Shownotes:
Planeet: https://scientias.nl/deze-vreemde-planeet-ruikt-naar-rotte-eieren/
http://dx.doi.org/10.1038/s41550-026-02815-8
Eerste foto ooit van Joseph Nicéphore Niépce: https://nl.wikipedia.org/wiki/Uitzicht_vanuit_het_raam_in_Le_Gras uit ~1827 en https://www.hrc.utexas.edu/niepce-heliograph/
NASA L98-59 d https://science.nasa.gov/exoplanet-catalog/l-98-59-d/
Officiële TESS-pagina: https://science.nasa.gov/mission/tess/
ESPRESSO-pagina ESO: https://www.eso.org/sci/facilities/paranal/instruments/espresso.html
ASML-geschiedenis: https://www.asml.com/en/company/about-asml/history
En Philips NatLab: https://www.philips.nl/a-w/philips-museum/verhalen/130-years-of-philips.html
00:00:00 Intro aflevering 62
00:01:00 Recap vorige week
00:02:20 Exoplaneten waarom deze wel interessant is
00:33:10 ASML! De geschiedenis van chiplithografie
01:07:35 Einde: wat gaan we volgende week doen?
See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over het schrijven van het boek van leven. DNA, met behulp van taalmodellen. Verder hebben ze het over het ontstaan van de computer en duiken nu diep in het ontstaan van de transistor, de halfgeleider.
Aflevering 58 en 59 nog niet geluisterd? Check die dan eerst:
58: https://scientias.nl/het-verhaal-van-de-computer-deel-1-en-zwaartekracht-meten-in-de-ruimte-scientias-podcast-58/
59: https://scientias.nl/kamerlingh-onnes-en-de-computer-deep-dive-deel-2-scientias-podcast-59/
Shownotes:
EvO 2, het ‘taalmodel’ voor DNA https://scientias.nl/ai-kan-nu-de-genetische-code-van-al-het-leven-op-aarde-lezen-en-schrijven/
http://dx.doi.org/10.1038/s41586-026-10176-5
Relais-computer:
https://youtu.be/_j544ELauus?si=MEdwTUn_s5vdbS29&t=738
IBM 604 (1948)
https://www.youtube.com/watch?v=n58bu4CMSb8
IBM 650 (1954)
https://www.youtube.com/watch?v=x7nq-rxYHXk
00:00:00 DNA, AI en de toekomst van wetenschap
00:02:25 Hoe AI leert lezen in ons DNA
00:04:19 Van het Human Genome Project naar junk-DNA
00:09:31 De verborgen laag boven op het DNA
00:13:31 Spreekt DNA echt een taal?
00:18:41 Wat evolutie wel en niet bewaart
00:22:18 Evo 2: sleutelen aan de bouwcode van het leven
00:25:01 Terug naar de oorsprong van de computer
00:26:57 Waarom de eerste computers vastliepen
00:31:24 De race naar de transistor
00:39:17 De verrassende rol van de kristalradio
00:44:42 De onzichtbare muur in halfgeleiders: de Schottky-barrière
00:48:27 Wat energieniveaus met chips te maken hebben
00:57:57 Hoe de transistor de wereld veranderde
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik en Krijn zijn in het depot van Rijksmuseum Boerhaave. Ze hebben het over wie Herman Boerhaave eigenlijk was. Uiteraard ontbreken zijn tijdgenoten ook niet, zoals Antoni van Leeuwenhoek en Carl Linnaeus. Maar ook Claude Auguste Crommelin en ze spreken met Bart Grob, conservator hedendaagse wetenschap van het museum.
Rijksmuseum Boerhaave: https://www.rijksmuseumboerhaave.nl/
Depot/collectie: https://mmb-web.adlibhosting.com/search/simple
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een gloeilamp werd de belangrijkste basis van onze hedendaagse computer. Hoe dat zit hoor je in het tweede deel van deze podcast. We beginnen met een ode aan Heike Kamerlingh Onnes die ooit als eerste het koudste stukje in het hele heelal wist te creëren. En daarna dus waar transistors vandaan komen en hoe we als mens ooit bedachten dat het zo werkt. En dat is echt een gaaf verhaal.
Shownotes:
Kamerlingh Onnes op Scientias https://scientias.nl/dankzij-de-ontdekking-van-kamerlingh-onnes-meer-dan-100-jaar-geleden-hebben-we-nu-de-mri-scanner/
0:00:00 Intro
0:01:41 Volgende week naar Boerhaave! Voor een podcast én voor nieuwe shorts.
0:04:40 Heike Kamerlingh Onnes: het koudste stukje op aarde en veel meer
0:34:51 De computer, deel 2: transistors! Of eigenlijk gloeilampen?
1:15:00 Afsluiting
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het verhaal van... LISA, het plan om een zwaartekrachtgolvendetector in de ruimte te bouwen. En een nieuwe deep dive in het verhaal achter de computer. Achter eigenlijk alles wat we gebruiken. Onze levens beheerst en beheert. Maar zoals je van ons gewend bent beginnen we bij het begin. Rekenlinialen, de eerste echt mechanische rekenmachines (check zeker de shownotes) en dat wij ooit zelf het brein waren van een 'computer'. En veel meer.
Shownotes:
Curta https://nl.wikipedia.org/wiki/Curta
Rekenliniaal https://nl.wikipedia.org/wiki/Rekenliniaal
Annie Jump Cannon https://nl.wikipedia.org/wiki/Annie_Cannon
0:00 Intro
2:00 LISA, zwaartekrachtsdetector in de ruimte? Komt ie er? Hoe werkt dat?
27:40 Wat zijn computers? Deel 1! Geschiedenis, rekenmachines, etc.
58:00 Afsluiting en komende afleveringen (wat zit er ín een computer, hoe bouw je dat?)
See omnystudio.com/listener for privacy information.