Gutral Gada

Czym jest solastalgia i dlaczego coraz więcej osób jej doświadcza?

To pojęcie opisujące szczególny rodzaj tęsknoty - uczucie straty związane z miejscem, które wciąż istnieje, ale przestało być takie, jakie pamiętamy. W tym odcinku podcastu przyglądamy się temu zjawisku z perspektywy psychologicznej, zwłaszcza w kontekście zmian klimatu i przekształceń środowiska naturalnego.

Rozmawiamy o emocjach, które pojawiają się, gdy zmienia się krajobraz naszego dzieciństwa, gdy znikają znane ekosystemy, a miejsca ważne dla naszej tożsamości ulegają degradacji lub przekształceniu. Solastalgia może być doświadczeniem coraz powszechniejszym w świecie, w którym skutki kryzysu klimatycznego oraz działania związane z zieloną transformacją wpływają na przestrzeń, w której żyjemy.

Zastanawiamy się:
– czym jest solastalgia i skąd się bierze?
– dlaczego relacja z miejscem jest tak ważna dla naszej tożsamości?
– jak zmiany środowiska wpływają na nasze emocje i poczucie zakorzenienia?
– jak radzić sobie z poczuciem straty i budować nowe więzi z miejscem?

Bo czasem największym wyzwaniem nie jest sama zmiana, tylko to, co ona robi z naszym zakorzenieniem.

[reklama] Cieszę się, że partnerem tego odcinka jest TAURON, bo to marka, która rozumie, że zmiana, szczególnie ta związana z transformacją energetyczną i regionami, które od niej zależą, nie dzieje się z dnia na dzień. To proces, który wymaga czasu, uważności i szacunku do tego, co było wcześniej.

O tym rozmawiam dr Magdaleną Budziszewską - naukowo zajmuje się analizą narracji, metodami jakościowymi w psychologii, emocjami, tożsamością i rozwojem w biegu życia. Prowadziła badania m.in. z zakresu psychologii rodzin, tożsamości społecznej, psychologii szkolnej i edukacji ekologicznej. Współzałożycielka inicjatywy UW dla Klimatu. Współredaktorka podręcznika do edukacji klimatycznej: Klimatyczne ABC.

Montaż: Eugeniusz Karlov

Zmiana jest jednym z najbardziej stałych elementów naszego życia, a jednocześnie jednym z tych, które najczęściej budzą w nas lęk. W tym odcinku podcastu przyglądamy się temu, skąd bierze się obawa przed zmianą i dlaczego nawet wtedy, gdy wiemy, że coś jest dla nas dobre, możemy odczuwać silny opór.

Przyglądamy się psychologicznym mechanizmom stojącym za potrzebą bezpieczeństwa i przewidywalności, a także temu, w jaki sposób nasz umysł próbuje chronić nas przed niepewnością. Rozmawiamy o tym, kiedy lęk przed zmianą pełni funkcję adaptacyjną, a kiedy zaczyna nas ograniczać.

Punktem wyjścia do rozmowy są także przemiany, które zachodzą dziś na poziomie społecznym i środowiskowym – zielona transformacja, zmiany klimatu oraz konieczność modyfikowania stylu życia, pracy i konsumpcji. Dla wielu osób oznacza to nie tylko nowe rozwiązania technologiczne czy gospodarcze, lecz także emocjonalne mierzenie się z niepewnością i utratą dotychczasowej stabilności.

Zastanawiamy się:
– dlaczego zmiana budzi lęk, nawet gdy jest potrzebna
– jak działa nasz mózg w obliczu niepewności
– kiedy opór przed zmianą nas chroni
– jak rozwijać elastyczność psychiczną i lepiej radzić sobie ze zmianą

Gościnią odcinka jest dr Marzena Cypryańska-Nezlek - psycholożka społeczna, pracuje na Wydziale Psychologii Uniwersytetu SWPS, gdzie prowadzi ćwiczenia i wykłady m.in. z psychologii społecznej, metodologii badań i analizy statystycznej oraz społecznej odpowiedzialności biznesu. Kieruje Centrum Działań dla Klimatu i Transformacji Społecznych, USWPS. Od wielu lat realizuje badania i publikuje w dziedzinie nauk społecznych. Jej badania dotyczą między innymi jakości życia, zdrowia psychicznego, reakcji emocjonalnych na sytuacje zagrożenia środowiskowe oraz psychologicznych i społecznych skutków negatywnych zmian w środowisku naturalnym. W obszarze jej zainteresowań jest też społeczna odpowiedzialność biznesu i zachowania konsumenckie związane z wyborami proekologicznymi. Jest zaangażowana w tworzenie programów edukacyjnych z zakresu zrównoważonego rozwoju, ochrony przyrody i klimatu. W pracy edukacyjnej i eksperckiej skupia się na zachowaniach proekologicznych, mechanizmach zmiany nawyków oraz determinantach zmiany społecznej. Członkini zespołu badawczego Kind Mind.

A gościnnie dodzwoniła się do nas prof. Katarzyna Siuzdak @science_mission

[reklama] Partnerem odcinka jest TAURON - marka, która doskonale rozumie, że zmiana to nie tylko liczby, technologie i strategie, ale też emocje. Transformacja, niezależnie czy to osobista, czy energetyczna, często wiąże się z niepewnością i poczuciem utraty. TAURON podchodzi do niej świadomie, stawiając na ewolucję zamiast rewolucji. Dbając o to, by to, co nowe, wyrastało z szacunku do tego, co było wcześniej. I właśnie o takim oswajaniu zmiany dziś rozmawiamy.

Montaż: Eugeniusz Karlov

Czy AI zastąpi psychologów? Po co komu taki terapeuta, skoro AI odpowie zawsze wtedy kiedy tego potrzebujesz i najczęściej powie to, co chcesz usłyszeć? Może mamy jeszcze czas na tym rynku pracy? A może to pora aby zastanowić się czy nowe technologie mogą wspomóc terapię i w jaki sposób? O e-zdrowiu porozmawiam dzisiaj z moją i Waszą gościnią, doktor habilitowaną Eweliną Smoktunowicz, profesorą Uniwersytetu SWPS.

Za możliwość realizacji i dystrybucji podcastu dziękuję ogromnie Patronom i Patronkom, you the best :*

Gościni:
dr. hab. Ewelina (Nina) Smoktunowicz, profesorka Uniwersytetu SWPS, psycholożka, ekspertka w dziedzinie e-zdrowia i interwencji internetowych. Zajmuje się projektowaniem oraz testowaniem skuteczności interwencji internetowych służących poprawie zdrowia psychicznego i dobrostanu różnych grup użytkowników. Kieruje StresLabem: Centrum Badań nad Stresem oraz specjalnością E-zdrowie: Interwencje Internetowe. Pełni funkcję liderki polskiego zespołu w europejskim projekcie SMILE, który ma wspierać dobrostan młodzieży i młodych dorosłych w Europie. Jest laureatką stypendium Ministra Nauki dla wybitnych młodych naukowców, Programu im. Mieczysława Bekkera finansowanego przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej oraz zdobywczynią grantów finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki, Narodowe Centrum Badań i Rozwoju oraz Komisję Europejską.

📸 @opowiedziane_swiatlem
Montaż: Eugeniusz Karlov

Czym jest świadomość? W jaki sposób się ją mierzy?
O tym opowiada dr hab. Michał Bola, @nauka.nie.boli
Jest mięsiście i po naukowemu 🧠
Za możliwość realizacji i dystrybucji podcastu dziękuję Patronom i Patronkom :)

Gość:
dr hab. Michał Bola - Obronił doktorat na Uniwersytecie w Magdeburgu w 2015 roku, a w 2021 roku uzyskał habilitację w Instytucie Biologii Doświadczalnej PAN. Od 2023 roku pracuje w Centrum Badań Mózgu UJ, gdzie prowadzi badania w obszarze neurokognitywistyki, w szczególności dotyczące mechanizmów percepcji wzrokowej, uwagi i świadomości percepcyjnej. Prowadzi także projekt dotyczący substancji psychodelicznych. Laureat stypendium FNP Start i Stypendium dla Wybitnych Młodych Naukowców MNiE.

Montaż: Eugeniusz Karlov

Jest kultowa scena w filmie Lejdis, w której bohaterka mówi że empatia to taka zupa z Azji, a ja sobie myślę, że w popkulturze stała się niestrawnym wywarem sto razy przemielonym przez ledwo drożne trzewia i zdarza się, że rozumiemy ją mylnie. Więc na warsztat dzisiaj bierzemy umiłowane, odmieniane przez przypadki słowo EMPATIA.

Wielkie i gromkie brawa dla Patronów i Patronek, bo to właśnie oni ten odcinek wyprodukowali. Za ich ciężko zarobione pieniądze powstał ten podcast ku uciesze, mam nadzieję, wszystkich słuchających, zróbcie proszę hałas w komentarzach i subach oraz wszelkich formach wirtualnej sympatii (nie mylić z empatią - posłuchajcie, zrozumiecie ;) )

Montaż: Eugeniusz Karlov

LITERATURA:

Cuff, B. M. P., Brown, S. J., Taylor, L., & Howat, D. J. (2016). Empathy: A Review of the Concept. Emotion Review, 8(2), 144-153.

Elliott, R., Bohart, A. C., Watson, J. C., & Greenberg, L. S. (2011). Empathy. Psychotherapy, 48(1), 43–49. https://doi.org/10.1037/a0022187

Humphrey, R. H. (2013). The benefits of emotional intelligence and empathy to entrepreneurship. Entrepreneurship Research Journal, 3(3), 287-294.

McDonald, E. M., Tobin, K. E., Cooper, A. M., & Tully, E. C. (2026). A Systematic Review and Meta‐Analysis of Social Media Use and Empathy in Adolescence. Journal of Adolescence.

Mossner, C., & Walter, S. (2024). Shaping Social Media Minds: Scaffolding Empathy in Digitally Mediated Interactions?. Topoi, 43(3), 645-658.

Rumble, A. C., Van Lange, P. A., & Parks, C. D. (2010). The benefits of empathy: When empathy may sustain cooperation in social dilemmas. European Journal of Social Psychology, 40(5), 856-866.